Htop là gì? Tính năng, cách cài đặt và cách sử dụng Htop

Htop chính là giải pháp tương tác hoàn hảo giúp bạn theo dõi tài nguyên CPU, RAM và kiểm soát các ứng dụng đang chạy chỉ bằng vài thao tác đơn giản. Bài viết dưới đây của Tenten sẽ giúp bạn hiểu rõ Htop là gì, các tính năng nổi bật cũng như cách cài […]

Htop là gì? Tính năng, cách cài đặt và cách sử dụng Htop
Summarize this post with AI
Tóm tắt nhanh

Htop là gì một công cụ dòng lệnh tương tác trên hệ điều hành Linux/Unix dùng để giám sát tài nguyên hệ thống và quản lý các tiến trình theo thời gian thực.

So sánh Htop và Top trong Linux: Đều là công cụ dòng lệnh phổ biến trong Linux dùng để giám sát tài nguyên hệ thống và quản lý các tiến trình theo thời gian thực nhưng htop là phiên bản nâng cấp và trực quan hơn của top.

Cách thức hoạt động của htop: Đọc dữ liệu trực tiếp từ hệ thống tệp ảo của nhân Linux (procfs) và hiển thị trực quan thông qua giao diện dòng lệnh sử dụng thư viện ncurses

Các tính năng nổi bật của Htop: Cung cấp giao diện trực quan, hỗ trợ thao tác bằng chuột, quản lý tiến trình, tìm kiếm và lọc nhanh, hiển thị cây tiến trình, tùy chỉnh giao diện và lọc tiến trình theo người dùng.

Một số lưu ý khi sử dụng Htop: Lưu ý cấp quyền sudo khi cần thiết, thận trọng khi kết thúc tiến trình hệ thống, phân biệt RAM sử dụng thực tế với bộ đệm và cache, đồng thời kết hợp Htop với các công cụ giám sát chuyên sâu.

Htop chính là giải pháp tương tác hoàn hảo giúp bạn theo dõi tài nguyên CPU, RAM và kiểm soát các ứng dụng đang chạy chỉ bằng vài thao tác đơn giản. Bài viết dưới đây của Tenten sẽ giúp bạn hiểu rõ Htop là gì, các tính năng nổi bật cũng như cách cài đặt và sử dụng chi tiết nhất.

Htop là gì?

Htop là một công cụ dòng lệnh tương tác trên hệ điều hành Linux/Unix, dùng để theo dõi và quản lý các tiến trình (process) cùng tài nguyên hệ thống như CPU, RAM, swap theo thời gian thực.

htop được xem là phiên bản nâng cấp và thay thế trực quan hơn cho lệnh top truyền thống.

Cú pháp sử dụng lệnh htop trên Linux được viết như sau:

htop [-dCFhpustvH]

Ý nghĩa các thành phần:

  • htop là tên lệnh dùng để khởi chạy công cụ Htop.
  • Các ký tự đặt trong dấu ngoặc vuông [] đại diện cho những tùy chọn bổ sung, có thể sử dụng hoặc bỏ qua.
  • Dấu gạch ngang (-) đứng trước mỗi tùy chọn không bắt buộc.
  • Bạn có thể phân tách các tùy chọn bằng dấu cách khi nhập lệnh.

Htop là gì

So sánh Htop và Top trong Linux

Cả top và htop đều là những lệnh phổ biến trong Linux dùng để theo dõi tài nguyên hệ thống (CPU, RAM, tiến trình…) theo thời gian thực. Tuy nhiên, htop là một phiên bản cải tiến, hiện đại và thân thiện hơn so với top.

Bảng so sánh dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác biệt giữa  Htop và Top trong Linux:

Tiêu chí

Lệnh top

Lệnh htop

Giao diện

Đơn sắc hoặc ít màu sắc, dạng văn bản thuần túy.

Trực quan, có mã màu rõ ràng cho CPU, RAM, Swap.

Tương tác chuột

Không hỗ trợ (chỉ dùng bàn phím).

Hỗ trợ chuột (có thể click để chọn, sắp xếp, đóng tiến trình).

Điều hướng

Phải nhớ nhiều phím tắt phức tạp.

Có thanh menu và phím tắt trực quan ở dưới màn hình.

Hiển thị tiến trình

Dạng danh sách phẳng truyền thống.

Hỗ trợ hiển thị dạng cây phân cấp dễ theo dõi tiến trình cha – con.

Cuộn trang

Khó hoặc bị hạn chế cuộn ngang/dọc.

Cho phép cuộn dọc danh sách và cuộn ngang để xem đầy đủ lệnh dài.

Cài đặt sẵn

Có sẵn trên mọi bản phân phối Linux.

Thường phải cài đặt thêm (ví dụ: sudo apt install htop hoặc sudo dnf install htop).

Thao tác với tiến trình

Phải gõ số PID rồi gửi tín hiệu (Kill/Renice).

Chọn trực tiếp tiến trình bằng chuột hoặc phím F9 để Kill/Renice nhanh chóng.

Htop hoạt động như thế nào?

Htop hoạt động bằng cách thu thập thông tin từ hệ điều hành để hiển thị trạng thái tài nguyên và các tiến trình đang chạy trên máy tính. Trên Linux, htop chủ yếu đọc dữ liệu từ hệ thống tệp ảo/proc để lấy thông tin về CPU, bộ nhớ, PID, mức sử dụng tài nguyên và trạng thái của từng tiến trình.

Dữ liệu được htop cập nhật định kỳ theo khoảng thời gian nhất định, giúp người quản trị theo dõi tình trạng hệ thống gần như theo thời gian thực. Thông qua giao diện terminal trực quan, htop trình bày các thông số dưới dạng biểu đồ, thanh trạng thái và danh sách tiến trình. 

Bạn có thể tương tác trực tiếp bằng bàn phím hoặc chuột để tìm kiếm, sắp xếp, lọc và quản lý tiến trình mà không cần nhập nhiều lệnh riêng lẻ.

Các tính năng nổi bật của Htop

Htop sở hữu những tính năng nổi bật giúp bạn giám sát hệ thống và quản lý tiến trình trên Linux hiệu quả:

  • Giao diện trực quan và nhiều màu sắc: Hiển thị thanh biểu đồ trực quan cho CPU, RAM và Swap ngay trên đầu màn hình (Header), giúp dễ đọc hơn nhiều so với dạng văn bản thuần của top. 
  • Hỗ trợ thao tác bằng chuột: Cho phép bạn dùng chuột để chọn tiến trình, cuộn danh sách, hoặc nhấn vào các phím chức năng ở thanh menu phía dưới.
  • Tương tác trực tiếp với tiến trình: Bạn có thể dễ dàng kill (tiêu diệt) hoặc renice (thay đổi độ ưu tiên) tiến trình ngay trong giao diện mà không cần phải nhớ chính xác số PID để gõ lệnh ở ngoài. 
  • Tìm kiếm và lọc tiến trình nhanh: Hỗ trợ phím tắt, ví dụ như F3 để tìm kiếm, F4 để lọc theo tên giúp bạn tìm ra ngay lập tức tiến trình đang gây nặng máy.
  • Hiển thị cây tiến trình (Process Tree): Nhấn phím F5 để xem cấu trúc phân cấp (cha – con) của các tiến trình dưới dạng cây, rất tiện để kiểm soát các tiến trình con được spawn ra từ một ứng dụng.
  • Tùy chỉnh linh hoạt bằng phím F2 (Setup): Cho phép thay đổi màu sắc, thêm/bớt các cột hiển thị (như PID, USER, PRI, NI, M_RES, CPU%, MEM%…) hoặc đổi vị trí các thông tin trên Header.
  • Lọc tiến trình theo người dùng: Có thể chỉ định theo dõi tiến trình của một user cụ thể dễ dàng, ví dụ thông qua tùy chọn -u khi khởi chạy lệnh.

Các tính năng nổi bật của Htop

Cách đọc giao diện htop

Giao diện Htop được chia thành 3 khu vực chính, gồm phần tiêu đề, phần thông tin hệ thống và phần danh sách tiến trình. 

Phần tiêu đề

Phần tiêu đề nằm ở phía trên cùng giao diện, sử dụng các biểu đồ thanh ngang và số liệu để thể hiện mức độ sử dụng tài nguyên hệ thống, gồm:

  • CPU: Hiển thị mức độ sử dụng của từng nhân CPU, được đánh số lần lượt như 1, 2, 3… Các màu sắc khác nhau biểu thị những loại hoạt động xử lý, chẳng hạn màu xanh lá đại diện cho tiến trình người dùng và màu đỏ đại diện cho tiến trình hệ thống.
  • Mem (Memory): Cho biết dung lượng RAM đang được sử dụng so với tổng dung lượng bộ nhớ.
  • Swp (Swap): Hiển thị dung lượng bộ nhớ hoán đổi (Swap) đang được sử dụng.

Phần thông tin hệ thống

Phần thông tin hệ thống nằm ngay bên cạnh các thanh biểu đồ, hiển thị những chỉ số sau:

  • Tasks: Cho biết tổng số tác vụ (tasks) và tiến trình (processes) hiện có trên hệ thống.
  • Load average: Hiển thị mức tải trung bình của hệ thống trong 1 phút, 5 phút và 15 phút gần nhất.
  • Uptime: Cho biết thời gian hệ thống đã hoạt động liên tục kể từ lần khởi động gần nhất.

Phần danh sách tiến trình

Phần danh sách tiến trình là khu vực quan trọng nhất của giao diện Htop, hiển thị danh sách các tiến trình đang hoạt động cùng những thông số giúp bạn theo dõi mức độ sử dụng tài nguyên của từng tiến trình:

  • PID: Mã định danh duy nhất của mỗi tiến trình.
  • USER: Tên người dùng sở hữu tiến trình.
  • PRI/NI: Các thông số thể hiện độ ưu tiên của tiến trình.
  • VIRT/RES/SHR: Lần lượt biểu thị dung lượng bộ nhớ ảo, bộ nhớ thực và bộ nhớ chia sẻ mà tiến trình sử dụng.
  • CPU%: Tỷ lệ CPU mà tiến trình đang chiếm dụng.
  • MEM%: Tỷ lệ RAM mà tiến trình đang sử dụng.
  • TIME+: Tổng thời gian CPU đã dành để xử lý tiến trình.
  • Command: Tên lệnh hoặc đường dẫn đến chương trình đang chạy.

Các phím tắt điều hướng và quản lý nhanh

Htop cung cấp nhiều phím tắt giúp bạn thao tác nhanh trên giao diện, tìm kiếm, lọc, sắp xếp và quản lý các tiến trình đang chạy. Các phím chức năng phổ biến gồm:

Phím tắt

Chức năng

F1

Mở trợ giúp

F2

Mở phần thiết lập

F3

Tìm kiếm tiến trình

F4

Lọc tiến trình

F5

Bật chế độ hiển thị dạng cây

F6

Chọn tiêu chí sắp xếp

F9

Gửi tín hiệu đến tiến trình

F10

Thoát Htop

Space

Đánh dấu tiến trình

u

Lọc tiến trình theo người dùng

t

Bật/tắt chế độ hiển thị dạng cây

Giao diện htop gồm 3 phần chính

Hướng dẫn cài đặt Htop trên Linux

Nếu hệ thống chưa cài đặt Htop, bạn có thể thực hiện theo hướng dẫn dưới đây. Tùy vào bản phân phối Linux đang sử dụng, hãy mở Terminal và chạy lệnh tương ứng:

Đối với Ubuntu/Debian:

sudo apt-get update

sudo apt-get install htop

Đối với CentOS/Fedora/Red Hat:

sudo yum install epel-release

sudo yum install htop

Đối với Arch Linux:

sudo pacman -S htop

Hướng dẫn sử dụng lệnh htop trong Linux

Sau khi cài đặt, bạn có thể khởi chạy Htop bằng lệnh htop trong Terminal để theo dõi tình trạng hoạt động của hệ thống. Dưới đây là hướng dẫn sử dụng Htop qua từng chức năng cụ thể.

Theo dõi mức sử dụng CPU và RAM

Htop cho phép theo dõi mức tiêu thụ CPU và RAM của toàn hệ thống cũng như từng tiến trình. Để thực hiện, bạn chỉ cần mở Terminal, nhập lệnh htop và quan sát các thanh thông số ở phía trên giao diện.

Cụ thể như sau:

  • Theo dõi CPU: Quan sát các thanh CPU để kiểm tra mức sử dụng của từng lõi xử lý. Nếu một hoặc nhiều lõi thường xuyên hoạt động ở mức cao, hệ thống có thể đang chịu tải lớn.
  • Theo dõi RAM: Quan sát thanh Memory để kiểm tra dung lượng bộ nhớ đã sử dụng và còn khả dụng. Khi RAM gần đầy, bạn nên kiểm tra những tiến trình chiếm nhiều bộ nhớ.
  • Xác định tiến trình tiêu thụ tài nguyên: Quan sát hai cột CPU% và MEM% trong danh sách tiến trình để tìm những chương trình đang sử dụng nhiều CPU hoặc RAM.

theo-doi-muc-su-dung-cpu-va-ram-voi-htop

Tìm kiếm và lọc tiến trình

Khi hệ thống có nhiều tiến trình hoạt động cùng lúc, bạn có thể sử dụng chức năng tìm kiếm và lọc của Htop để nhanh chóng xác định chương trình cần theo dõi.

Cách tìm kiếm tiến trình:

  • Nhấn phím F3 hoặc / trên giao diện Htop.
  • Nhập tên tiến trình cần tìm vào thanh tìm kiếm.
  • Htop sẽ chuyển đến tiến trình khớp với từ khóa để bạn kiểm tra thông tin.

Cách lọc tiến trình:

  • Nhấn F4 hoặc phím \ để mở chức năng lọc.
  • Nhập tên hoặc chuỗi ký tự cần lọc.
  • Htop chỉ hiển thị những tiến trình phù hợp với điều kiện tìm kiếm, giúp thu hẹp danh sách cần theo dõi.

Tìm kiếm và lọc tiến trình

Sắp xếp tiến trình theo mức sử dụng tài nguyên

Htop hỗ trợ sắp xếp danh sách tiến trình theo nhiều tiêu chí khác nhau, giúp bạn nhanh chóng xác định chương trình đang chiếm nhiều tài nguyên hệ thống.

Để sắp xếp tiến trình, bạn thực hiện như sau:

  • Mở Htop bằng lệnh htop.
  • Nhấn F6 để mở danh sách tiêu chí sắp xếp.
  • Chọn trường thông tin cần sử dụng, chẳng hạn CPU%, MEM% hoặc PID.
  • Nhấn Enter để áp dụng thứ tự sắp xếp.

Một số tiêu chí thường được sử dụng gồm:

  • CPU%: Sắp xếp theo mức sử dụng CPU để xác định tiến trình tiêu tốn nhiều năng lực xử lý.
  • MEM%: Sắp xếp theo tỷ lệ RAM đang sử dụng để tìm chương trình chiếm nhiều bộ nhớ.
  • PID: Sắp xếp theo mã định danh tiến trình để thuận tiện tra cứu và quản lý.

Sắp xếp tiến trình theo mức sử dụng tài nguyên

Quản lý và kết thúc tiến trình

Ngoài khả năng giám sát, Htop còn cho phép gửi tín hiệu đến các tiến trình để thay đổi trạng thái hoặc yêu cầu kết thúc chương trình trực tiếp trên giao diện.

Để kết thúc một tiến trình bằng Htop, bạn thực hiện theo các bước sau:

  • Mở Htop và xác định tiến trình cần kết thúc.
  • Sử dụng phím mũi tên để di chuyển đến tiến trình tương ứng.
  • Nhấn F9 để mở danh sách tín hiệu có thể gửi đến tiến trình.
  • Chọn tín hiệu phù hợp, sau đó nhấn Enter để xác nhận.

Một số tín hiệu phổ biến khi quản lý tiến trình gồm:

Tín hiệu

Chức năng

SIGTERM (15)

Yêu cầu tiến trình kết thúc một cách bình thường, cho phép chương trình thực hiện các thao tác dọn dẹp cần thiết.

SIGKILL (9)

Buộc hệ điều hành kết thúc tiến trình ngay lập tức, không cho phép tiến trình xử lý hoặc bỏ qua tín hiệu này.

SIGHUP (1)

Thông báo cho tiến trình về sự kiện ngắt kết nối hoặc yêu cầu tải lại cấu hình tùy cách chương trình xử lý.

Lưu ý: Bạn nên ưu tiên SIGTERM trước để chương trình có thời gian giải phóng tài nguyên và lưu dữ liệu. Chỉ sử dụng SIGKILL khi tiến trình không phản hồi hoặc không thể kết thúc bằng phương pháp thông thường. Tránh kết thúc các tiến trình hệ thống quan trọng nếu chưa xác định rõ chức năng của chúng.

Quản lý và kết thúc tiến trình

Tùy chỉnh giao diện Htop

Htop cho phép tùy chỉnh giao diện hiển thị để phù hợp với nhu cầu giám sát của từng người dùng. Bạn có thể lựa chọn thông tin tài nguyên, thay đổi các cột dữ liệu, điều chỉnh màu sắc và cách trình bày tiến trình.

Để tùy chỉnh giao diện, bạn thực hiện các bước sau:

  • Mở Htop bằng lệnh htop.
  • Nhấn F2 để truy cập phần Setup.
  • Sử dụng các phím mũi tên để di chuyển giữa những mục thiết lập.
  • Lựa chọn thông tin cần hiển thị, thêm hoặc xóa các cột dữ liệu và điều chỉnh màu sắc theo nhu cầu.
  • Nhấn F10 để thoát khỏi phần thiết lập và quay lại giao diện chính.

Trong phần Setup, một số mục đáng chú ý gồm:

  • Meters: Tùy chỉnh các thanh hiển thị thông tin CPU, RAM, Swap và Load Average.
  • Columns: Thêm, xóa hoặc thay đổi thứ tự các cột thông tin trong danh sách tiến trình.
  • Colors: Thay đổi bảng màu giao diện để dễ quan sát hơn.

Tùy chỉnh giao diện Htop

Một số lưu ý khi sử dụng Htop

Để sử dụng Htop hiệu quả và hạn chế rủi ro trong quá trình quản trị hệ thống Linux, bạn cần lưu ý một số vấn đề sau:

  • Sử dụng quyền sudo khi cần thiết: Khởi chạy Htop với quyền sudo nếu cần xem đầy đủ thông tin hoặc quản lý các tiến trình thuộc người dùng khác. Tuy nhiên, chỉ nên cấp quyền quản trị khi thực sự cần thiết.
  • Thận trọng khi kết thúc tiến trình: Kiểm tra kỹ tên và chức năng của tiến trình trước khi gửi tín hiệu kết thúc, đặc biệt với các tiến trình hệ thống hoặc dịch vụ máy chủ để tránh làm gián đoạn hoạt động.
  • Phân biệt RAM sử dụng và bộ nhớ đệm: Không nên đánh giá tình trạng thiếu bộ nhớ chỉ dựa trên dung lượng RAM đã sử dụng. Cần xem xét cả bộ nhớ khả dụng (Available), bộ đệm (Buffer) và bộ nhớ cache.
  • Không thay thế hoàn toàn công cụ giám sát chuyên sâu: Không xem htop là giải pháp thay thế hoàn toàn công cụ giám sát chuyên sâu vì không cung cấp đầy đủ chức năng giám sát dài hạn, cảnh báo tự động và phân tích dữ liệu lịch sử.

Một số lưu ý khi sử dụng Htop

Câu hỏi thường gặp về Htop

Htop có miễn phí không?
Có, Htop là phần mềm mã nguồn mở hoàn toàn miễn phí, được phân phối theo Giấy phép Công cộng GNU (GPL).
Htop có được cài đặt sẵn trên Linux không?
Không. Htop không được cài đặt sẵn trên hầu hết các bản phân phối Linux mà bạn cần tự cài đặt thủ công, khác với lệnh top truyền thống.
Htop có thể thay thế Top không?
Có. htop hoàn toàn có thể thay thế top trong phần lớn các tác vụ giám sát và quản lý tiến trình hệ thống Linux hàng ngày nhờ giao diện trực quan và nhiều tính năng vượt trội hơn.
Có thể sử dụng Htop để tắt tiến trình không?
Có. Bạn chỉ cần dùng phím mũi tên để chọn tiến trình cần tắt, nhấn phím F9 và chọn mức tín hiệu (signal) mong muốn để kết thúc tiến trình.
Làm thế nào để cài đặt htop trên các hệ điều hành không sử dụng apt hay yum?
Bạn có thể cài đặt thông qua các trình quản lý gói khác như dnf (Fedora/Rocky Linux), pacman (Arch Linux), brew (macOS), dùng Conda hoặc biên dịch trực tiếp từ mã nguồn trên GitHub.
Có thể sử dụng top hoặc htop để giám sát tài nguyên của các container Docker không?
Có. top hoặc htop hiển thị toàn bộ tiến trình của hệ thống (bao gồm cả tiến trình của container Docker), nhưng để xem số liệu riêng biệt theo từng container thì dùng lệnh docker stats hoặc công cụ ctop sẽ tối ưu hơn.
Tâm Trần Đức
Giám đốc Khối Kinh doanh Hạ tầng Internet

Trần Đức Tâm là chuyên gia về hạ tầng Internet, Domain, Hosting, Cloud và chuyển đổi số, với nhiều năm kinh nghiệm phát triển các dịch vụ Internet tại Việt Nam và Nhật Bản. Ông hiện là Giám đốc Khối Kinh doanh Hạ tầng Internet tại GMO-Z.com RUNSYSTEM, từng giữ các vị trí lãnh đạo tại Onamae.com, Tenten.vn và Z.com Việt Nam. Các bài viết của ông tập trung vào tên miền, hosting, VPS, email doanh nghiệp, SSL và hạ tầng Internet.